Social return en sociaal inkopen bij drukwerk
Voor drukwerk heeft de Rijksoverheid social return-criteria klaarliggen met een norm van 5 procent, net als voor 43 andere productgroepen. In de praktijk loopt de sociale kant van deze categorie vaker via het werkbedrijf zelf: vier gemeenten hebben hun post- en reprowerk via een alleenrecht bij WerkSaam belegd, en het grafimediapakket is een klassiek onderdeel van het SW-werkpakket.
Op deze pagina (5)
In het kort
- Drukwerk is een van de 44 productgroepen in de MVI-criteriatool met een onderwerp Social Return.
- Van de 74 geldende alleenrechtverordeningen noemen er 5 drukwerk, repro of grafimedia; dat is de laagste score van de categorieën die wij nakeken.
- Vier daarvan zijn Westfriese gemeenten die post- en reprowerk in hetzelfde besluit bij WerkSaam beleggen.
- Waterschap Rivierenland rekent grafimedia, van DTP tot mailingservice, tot het werk dat zich voor alle vier de SW-constructies leent.
- Drukwerk is een levering, en veel opdrachtgevers passen Social Return alleen toe op werken en diensten; controleer dat eerst.
Eerst de vraag die je moet stellen
Drukwerk is een levering. Dat lijkt een technisch detail, maar het is bij deze categorie het belangrijkste dat er te weten valt, want een groot deel van de opdrachtgevers past Social Return uitsluitend toe op werken en diensten.
Den Haag is daar helder over: social return geldt "bij aanbestedingen die betrekking hebben op werken en diensten met een geraamde opdrachtwaarde hoger dan het drempelbedrag". Een drukwerkopdracht valt daar niet onder, hoe groot die ook is.
Andere opdrachtgevers doen het juist wel. In ons register leggen twaalf gemeenten, regio's en opdrachtgevers een drempel voor leveringen vast, van 50.000 euro in de Rijnmondgemeenten tot 150.000 euro in Breda. De arbeidsmarktregio Zuid-Limburg past social return toe "op alle aanbestedingen van werken, diensten en leveringen". Het is dus geen eigenschap van de categorie maar van je opdrachtgever, en het is de eerste vraag die je moet beantwoorden.
Wat er aan criteria klaarligt
Wordt drukwerk wél onder een social return-eis aanbesteed, dan heeft de Rijksoverheid criteria klaarliggen. Drukwerk is een van de 44 productgroepen in de MVI-criteriatool met een onderwerp Social Return, met dezelfde vier criteria als elders: een eis van 5 procent op de loonsom, aanneemsom of het aantal uren, een gunningscriterium dat een hoger percentage beloont, een contractbepaling over rapportage en een suggestie voor maatwerk.
Categoriespecifiek is alleen de afbakening. Die omvat al het drukwerk op papier, karton of ander papieren materiaal dat specifiek voor de aanbestedende dienst wordt vervaardigd, en splitst dat in standaard drukwerk zoals briefpapier, enveloppen, formulieren en visitekaartjes, en additioneel drukwerk zoals boeken, brochures, rapporten en kalenders.
De laagste score van alle categorieën
Wij hebben de landelijke regelgevingsbank doorzocht op verordeningen met "alleenrecht" in de titel. Van de 74 geldende regelingen op 11 augustus 2026 noemen er 5 drukwerk, repro of grafimedia. Ter vergelijking: groenonderhoud 36, schoonmaak 32, catering 13 en postbezorging 12.
Vier van die vijf komen uit dezelfde hoek. Medemblik, Hoorn, Opmeer en Koggenland verlenen elk aan de gemeenschappelijke regeling WerkSaam Westfriesland een uitsluitend recht op een pakket waarin post- en reprowerkzaamheden samen worden genoemd. Hoorn heeft de langste lijst en voegt er digitaliseringswerkzaamheden aan toe.
Dat post en repro in één adem worden genoemd, is geen toeval. Het gaat om de interne postkamer en de interne reproafdeling van het gemeentehuis, niet om de drukwerkmarkt. Een gemeente die dat werk bij het werkbedrijf belegt, koopt daarmee nog steeds haar brochures en kalenders bij een drukkerij.
Wat het werkpakket wél omvat
Waterschap Rivierenland is preciezer over wat er in deze hoek te doen is. In zijn Handboek Social Return staat grafimedia als eigen werksoort, met daaronder DTP, drukwerk, gespecialiseerde printservice, afwerking en mailingservice, aangemerkt als geschikt voor alle vier de constructies waarin SW-geïndiceerden kunnen worden ingezet. Direct daarboven staan de logistieke diensten, met verpakkingswerkzaamheden en logistieke afwikkeling.
Daar zit het echte aangrijpingspunt van deze categorie. Het drukken zelf is kapitaalintensief en grotendeels geautomatiseerd; de afwerking, het verpakken en de mailingservice zijn dat niet.
Voor de opdrachtnemer
Ben je drukker en krijg je toch een social return-eis, kijk dan eerst naar het achtereind van je eigen proces. Afwerken, inpakken, sorteren en verzenden zijn de plekken waar inzet realistisch is, en het is werk dat op je eigen locatie plaatsvindt.
Wat er van je gevraagd wordt en waarover het percentage wordt gerekend, staat in het beleid van je opdrachtgever. Die staan bij elkaar in het register van opdrachtgevers.
Veelgestelde vragen
Wat valt er precies onder de productgroep Drukwerk?
Welke gemeenten hebben hun reprowerk bij het werkbedrijf belegd?
Is drukwerk geschikt werk voor de doelgroep?
Bronnen
Elke feitelijke claim op deze pagina steunt op een van deze bronnen. Staat er iets niet bij, dan hebben wij het niet kunnen bevestigen en staat het er niet. Zo controleren wij een bron, en klopt er iets niet, geef het door.
- MVI-criteriatool, afbakening van de productgroep DrukwerkRijksoverheid, MVI-criteriatool · geraadpleegd op De productgroep Drukwerk omvat de inkoop van al het drukwerk dat op papier, karton of ander papieren materiaal gedrukt wordt en specifiek wordt vervaardigd voor de aanbestedende dienst. Hier valt onder: Standaard drukwerk (ook wel handelsdrukwerk of facilitair drukwerk genoemd), zoals: briefpapier, volgpapier, briefkaarten, enveloppen, kaartjes, A5-kaarten, (ketting)formulieren, visitekaartjes, notapapier, etc.
- MVI-criteriatool, productgroep Drukwerk, criterium 015.028Rijksoverheid, MVI-criteriatool · · geraadpleegd op De opdrachtnemer hanteert voor de uitvoering van de opdracht een norm van 5% social return op de [x].
- Verordening Alleenrecht WerkSaam, gemeente HoornGemeente Hoorn, via lokaleregelgeving.overheid.nl · geraadpleegd op Met toepassing van artikel 2.24 sub a van de Aanbestedingswet 2012 wordt een uitsluitend recht gevestigd aan de gemeenschappelijke regeling WerkSaam Westfriesland voor de nagevolgde diensten en opdrachten ten behoeve van de gemeente Hoorn: het uitvoeren van nader door het college van burgemeester en wethouders aan te wijzen schoonmaakwerkzaamheden; cateringwerkzaamheden; postbezorging; reprowerkzaamheden; digitaliseringswerkzaamheden.
- Verordening Alleenrecht WerkSaam, gemeente OpmeerGemeente Opmeer, via lokaleregelgeving.overheid.nl · geraadpleegd op Aan de gemeenschappelijke regeling WerkSaam wordt, bij uitsluiting van andere hiervoor in aanmerking komende partijen, het recht voorbehouden de volgende werkzaamheden te verrichten: nader te omschrijven schoonmaakwerkzaamheden van het gemeentehuis te Opmeer en mogelijke andere locaties die eigendom van de gemeente Opmeer zijn; verzorgen van post- en reprowerkzaamheden.
- Handboek Social Return, Waterschap RivierenlandWaterschap Rivierenland, via lokaleregelgeving.overheid.nl · geraadpleegd op Logistieke diensten (a) Verrichten van verpakkingswerkzaamheden (b) Verzorgen logistieke afwikkeling. Grafimedia (a) DTP (d) Drukwerk (c) Gespecialiseerde printservice (d) Afwerking (e) Mailingservice.
- Beleidsregels social return Den Haag 2024Gemeente Den Haag, via lokaleregelgeving.overheid.nl · · geraadpleegd op Bij aanbestedingen die betrekking hebben op werken en diensten met een geraamde opdrachtwaarde hoger dan het drempelbedrag past de gemeente Den Haag social return toe.