Social Return als bijzondere uitvoeringsvoorwaarde

Wat het is

Een aanbesteding kent twee momenten waarop een opdrachtgever iets sociaals kan vragen: bij het vergelijken van inschrijvingen, en bij het uitvoeren van het contract. De uitvoeringsvoorwaarde is het tweede.

Zij weegt niet mee in de beoordeling. Iedereen die inschrijft, weet dat de eis geldt zodra hij wint, en niemand kan zich ermee onderscheiden. Je concurreert dus op prijs en kwaliteit, en de sociale eis staat er voor iedereen gelijk bovenop.

Dat maakt hem eenvoudig: hij is voor alle inschrijvers hetzelfde en hij vraagt van de opdrachtgever geen beoordelingsmodel. Van de vier opdrachtgevers in ons register die hun keuze expliciet opschrijven, gebruiken er drie deze vorm als hoofdregel. Hoe vaak dat landelijk zo is, weten wij niet; wij tellen alleen wat wij zelf in vastgesteld beleid hebben teruggelezen.

Wat de wet eist

Artikel 2.80 van de Aanbestedingswet 2012 regelt dit in één zin, en die zin bevat twee harde voorwaarden:

Een aanbestedende dienst kan bijzondere voorwaarden verbinden aan de uitvoering van een overheidsopdracht, mits dergelijke voorwaarden verband houden met het voorwerp van de opdracht en in de aankondiging of de aanbestedingsstukken vermeld zijn.

Verband met het voorwerp van de opdracht. De eis moet over dít werk gaan. Via artikel 2.115, derde lid, dat van overeenkomstige toepassing is, rekent de wet daar ruim: het gaat om de werken, leveringen of diensten in alle stadia van hun levenscyclus, inclusief het specifieke productieproces. Maar een eis die losstaat van de opdracht valt erbuiten.

Vermeld in de aankondiging of de aanbestedingsstukken. Niet in de overeenkomst die je achteraf tekent. Wie pas bij contractondertekening met een sociale eis wordt geconfronteerd, kan zich daarop beroepen.

Datzelfde artikel maakt expliciet dat dit voor Social Return bedoeld is. De voorwaarden mogen verband houden met "economische, innovatiegerelateerde, arbeidsgerelateerde, sociale of milieuoverwegingen". Arbeidsgerelateerd en sociaal staan er allebei.

Hoe zo'n eis eruitziet

De Rijksoverheid heeft er een standaardtekst voor liggen in de MVI-criteriatool. Die vraagt een norm van 5 procent social return op de loonsom, de aanneemsom of het aantal in te zetten uren, plus een plan van aanpak ná contractsluiting waarin de opdrachtnemer onderbouwt hoeveel mensen hij inzet, in welke periode, uit welke regeling zij komen en via welk wervingskanaal.

Let op dat woord: ná contractsluiting. Dat is het kenmerk van deze vorm. Je hoeft bij je inschrijving niets te beloven; je moet het na gunning waarmaken.

Wie hiervoor kiest

Wij lezen per opdrachtgever het vastgestelde beleid. Vier daarvan zeggen met zoveel woorden welke vorm zij gebruiken, en zij kiezen verschillend.

Twente is het meest uitgesproken. Het regionale beleid zet de drie varianten naast elkaar en kiest er dan één: "Er zijn meerdere varianten: 1) SROI als uitvoeringsvoorwaarde (contracteis). Soms SROI als 2) gunningscriterium of 3) als gunningscriterium in combinatie met uitvoeringsvoorwaarde. Regio Twente kiest voor SROI als uitvoeringsvoorwaarde."

Zaanstreek-Waterland gebruikt de wettelijke term letterlijk en koppelt er meteen een gevolg aan: "Bij de aanbesteding wordt SROI als contracteis (bijzondere uitvoeringsvoorwaarde) opgenomen. Opdrachtnemer verplicht zich bij de inschrijving om een bepaald percentage van de opdrachtwaarde in te zetten voor SROI."

Breda houdt alles open en legt de keuze bij één loket, dat per opdracht bepaalt wat past.

Inspanning of resultaat

De vorm zegt nog niets over de zwaarte. Een uitvoeringsvoorwaarde kan een inspanningsverplichting zijn, waarbij je aantoonbaar je best moet doen, of een resultaatverplichting, waarbij het bedrag gehaald moet worden. Twente kiest expliciet voor het tweede.

Dat onderscheid bepaalt wat er gebeurt als het niet lukt, en het is het eerste dat je in het beleidsdocument van je opdrachtgever moet opzoeken. Wat elke opdrachtgever in ons register hanteert, staat op zijn eigen pagina in het register van opdrachtgevers en op de regiopagina's.

Wat je hiermee moet als opdrachtnemer

Bij een uitvoeringsvoorwaarde begint het werk na de gunning, en dat is een valkuil: de eis stond in de stukken die je vóór inschrijving hebt gelezen, maar je hoefde er niets mee. Reken daarom vóór je inschrijft door wat de eis kost, ook al hoef je hem dan nog niet in te vullen. Hoe je dat doet staat in Social Return berekenen; welke invulvormen je opdrachtgever toestaat, in Social Return invullen.