Social Return als gunningscriterium

Punten in plaats van een eis

Een uitvoeringsvoorwaarde geldt voor iedereen die wint. Een gunningscriterium doet het omgekeerde: het bepaalt mede wíé er wint. Je biedt zelf iets aan, de opdrachtgever waardeert dat, en een beter aanbod levert een betere score op.

Dat verandert de aard van de eis. Bij een uitvoeringsvoorwaarde is de vraag "wat kost dit mij". Bij een gunningscriterium is de vraag "hoeveel moet ik bieden om te winnen, en kan ik dat waarmaken".

Waar het in de wet staat

Artikel 2.114 zegt dat een opdracht wordt gegund aan de economisch meest voordelige inschrijving, en dat die op drie manieren kan worden vastgesteld: beste prijs-kwaliteitverhouding, laagste kosten op basis van kosteneffectiviteit, of laagste prijs. Het derde lid maakt de eerste de hoofdregel; wil een aanbestedende dienst een van de andere twee gebruiken, dan moet hij dat motiveren.

Social Return leeft in die eerste variant. Artikel 2.115, tweede lid, somt op welke nadere criteria een opdrachtgever mag stellen bij de beste prijs-kwaliteitverhouding, en noemt onder e met zoveel woorden "sociale, milieu- en innovatieve kenmerken".

Er hangt één begrenzing aan, dezelfde als bij de uitvoeringsvoorwaarde: het criterium moet verband houden met het voorwerp van de opdracht. Het derde lid werkt dat uit. Dat verband bestaat wanneer het criterium betrekking heeft op de te verrichten werken, leveringen of diensten "in alle opzichten en in elk stadium van hun levenscyclus", inclusief het specifieke productieproces, "zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis".

Die laatste zinsnede is ruimer dan mensen denken. Sociale omstandigheden bij de totstandkoming van een dienst hoeven niet zichtbaar te zijn in het eindproduct om toch een geldig criterium te zijn.

Hoe het criterium eruitziet

De Rijksoverheid heeft ook hiervoor een standaardtekst, en het is leerzaam om die naast de eis te leggen. De eis vraagt 5 procent. Het gunningscriterium vraagt méér dan 5 procent, en beloont een hoger bod met een hogere waardering.

Er staat één zin bij die het verschil met een eis blootlegt: de inschrijver moet in zijn plan van aanpak aangeven "in hoeverre hij zekerheid kan verschaffen dat de social return ook daadwerkelijk kan worden ingezet bij de opdracht". Bij een eis hoef je dat pas na gunning te onderbouwen. Hier is de onderbouwing onderdeel van je bod, en dus van de vergelijking.

Wie deze vorm gebruikt, en waarvoor

Het aardige is dat opdrachtgevers deze vorm juist inzetten waar de gewone eis niet past.

Midden-Holland past social return standaard toe bij werken en diensten. Bij leveringen niet, omdat die vaak een lage arbeidscomponent kennen. Wil de opdrachtgever het daar toch, dan gaat het als gunningscriterium mee: "Een inschrijvende partij kan in dit geval punten scoren met zijn bij de inschrijving ingediende social-return-plan." Zo blijft de opdracht haalbaar voor leveranciers met weinig eigen arbeid, en wordt wie er wél iets mee kan daarvoor beloond.

Breda houdt alle drie de vormen open, uitvoeringsvoorwaarde, gunningscriterium en de voorbehouden opdracht, en laat het Social Return Loket per inkoopopdracht kiezen wat past.

Twente noemt de combinatie van gunningscriterium en uitvoeringsvoorwaarde als een van de drie mogelijke varianten, maar kiest voor de regio zelf voor de uitvoeringsvoorwaarde. Dat is de duidelijkste illustratie dat dit een keuze is en geen automatisme: dezelfde wet, hetzelfde onderwerp, een andere uitkomst.

Wat er bij jouw opdrachtgever geldt, staat op zijn eigen pagina in het register van opdrachtgevers en op de regiopagina's.

Wat je hiermee moet als inschrijver

Drie dingen, in deze volgorde.

Reken eerst. Een gunningscriterium verleidt tot hoog bieden, want het levert punten op. Maar het bod wordt onderdeel van je verplichting. Reken uit wat een procent extra je kost voordat je het aanbiedt; hoe je dat doet staat in Social Return berekenen.

Onderbouw de zekerheid. Het rijkscriterium vraagt letterlijk om zekerheid dat de inzet er komt. Een plan met namen van samenwerkingspartners, een concrete route naar kandidaten en een realistische planning scoort daarom hoger dan een hoger percentage zonder onderbouwing.

Kijk wat er meetelt. Welke invulvormen je mag opvoeren, verschilt per opdrachtgever; het overzicht daarvan staat in Social Return invullen.