Wat is sociaal inkopen?

Twee dingen die allebei sociaal inkopen heten

De term wordt vanuit twee kanten gebruikt, en dat levert veel verwarring op.

Aan de kant van de opdrachtgever betekent sociaal inkopen dat een gemeente, provincie of ministerie haar eigen inkoop zo inricht dat er maatschappelijke waarde uit komt. Dat kan door een Social Return-voorwaarde aan een opdracht te hangen, maar ook door een opdracht helemaal voor te behouden aan sociale bedrijven, door een klein perceel apart te gunnen, of door het werk in te besteden bij een eigen leerwerkbedrijf.

Aan de kant van de opdrachtnemer betekent sociaal inkopen iets anders: dat je een product of dienst afneemt van een sociaal bedrijf, en dat die factuur meetelt bij de invulling van je eigen Social Return-verplichting. Voor wie een opdracht heeft gewonnen en geen kandidaat kan plaatsen, is dit vaak de meest praktische route.

Beide betekenissen komen in hetzelfde beleidsdocument voor. De beleidsnotitie van de arbeidsmarktregio Zaanstreek-Waterland somt bij het eerste rijtje "verschillende mogelijkheden van sociaal inkopen" op: inbesteden bij een eigen leerwerkbedrijf, een voorbehouden opdracht, en het stellen van aanvullende voorwaarden. Verderop in datzelfde document is sociaal inkopen mogelijkheid B waarmee de opdrachtnemer zijn verplichting invult.

Wat de wet toestaat: de voorbehouden opdracht

De stevigste vorm van sociaal inkopen staat in artikel 2.82 van de Aanbestedingswet 2012. Een aanbestedende dienst mag de deelneming aan een aanbesteding voorbehouden aan "sociale werkplaatsen en aan ondernemers die de maatschappelijke en professionele integratie van gehandicapten of kansarmen tot hoofddoel hebben", op één voorwaarde: minstens 30 procent van de werknemers daar moet gehandicapt of kansarm zijn.

Dat percentage van 30 is precies waar de aanduiding PSO 30+ vandaan komt. Een organisatie met dat certificaat toont met een onafhankelijke toets aan dat zij aan die drempel voldoet, en kan daarmee meedoen aan opdrachten die voor anderen gesloten zijn.

Twee dingen zijn hierbij makkelijk over het hoofd te zien. Het voorbehoud moet in de aankondiging van de opdracht staan, anders geldt het niet. En het is een mogelijkheid, geen verplichting: de wet schrijft nergens voor dat een opdrachtgever hiervan gebruik moet maken.

Wat een factuur van een sociaal bedrijf waard is

Voor een opdrachtnemer is dit de vraag die telt. Het antwoord verschilt zo sterk per opdrachtgever dat een vuistregel niet bestaat.

• Arbeidsmarktregio Zaanstreek-Waterland. Facturen van een sw-bedrijf, van een onderneming met de Code Sociale Ondernemingen of van een PSO 30+-organisatie gaan voor 100 procent van de verplichting af. Facturen van een lid van Social Enterprise NL tellen voor 50 procent. Btw telt niet mee, over materiaalkosten wordt overlegd, en de korting geldt alleen voor de opdrachtnemer zelf.
• Arbeidsmarktregio Helmond-De Peel. Hier hangt het aan de PSO-trede van je leverancier: 10 procent van de factuur bij trede 1, 20 procent bij trede 2, 30 procent bij trede 3 en 100 procent bij PSO 30+, telkens exclusief btw.
• Arbeidsmarktregio Zuidoost-Brabant. Trede 1 en trede 2 tellen allebei voor 5 procent van de factuurwaarde, trede 3 voor 10 procent, en een PSO 30+-organisatie, een sociaal werkbedrijf of een gelijkwaardige sociale firma voor de volle factuurwaarde.
• Arbeidsmarktregio Midden-Holland. Het beleid noemt geen percentages maar twee namen: je kunt je verplichting invullen door in te kopen bij Promen of bij Ferm Werk, of daar opdrachten te beleggen.

Op een verplichting van 25.000 euro betekent dat het volgende. Koop je voor 50.000 euro in bij een leverancier met PSO-trede 3, dan boek je in Helmond-De Peel 15.000 euro af en in Zuidoost-Brabant 5.000 euro. Koop je datzelfde bedrag in bij een sociaal werkbedrijf, dan ben je in beide regio's in één keer klaar. Welke leverancier je kiest, is dus geen detail.

Waar je op moet letten

Controleer of het certificaat de looptijd dekt. Meerdere opdrachtgevers rekenen per periode. Loopt het certificaat van je leverancier af halverwege je contract, dan telt de inkoop daarna niet meer op dezelfde manier mee.

Reken met bedragen exclusief btw. Dat staat expliciet in het beleid van Zaanstreek-Waterland, Helmond-De Peel en Zuidoost-Brabant. Rekenen met het factuurtotaal levert een tegenvaller op bij de verantwoording.

Vraag vooraf of materiaal meetelt. Zaanstreek-Waterland zegt daarover alleen dat het "in overleg" gaat. Bij een levering waarin materiaal het grootste deel van de factuur is, kan dat het verschil maken tussen wel en niet voldoen.

Kijk naar de positie van je onderaannemers. In Zaanstreek-Waterland geldt de korting op sociale inkoop uitdrukkelijk niet voor onderaannemers. In Helmond-De Peel mag je juist een beroep doen op de Social Return die een onderaannemer levert, mits de opdrachtgever de onderaanneming heeft toegestaan, en blijf je als hoofdaannemer verantwoordelijk.