Wanneer heb je een Social Return-verplichting?

Waar de verplichting vandaan komt

Het is een wijdverbreid misverstand dat Social Return een wettelijke plicht is die op elke overheidsopdracht rust. PIANOo is daar helder over: de inzet van Social Return is geen Europeesrechtelijke verplichting voor aanbestedende diensten. Een gemeente, provincie of rijksorganisatie kiest er zelf voor.

Voor jou als opdrachtnemer betekent dat twee dingen. Er kan geen verplichting bestaan die niet in je stukken staat. En zodra hij er wel in staat, is hij bindend als elke andere contractvoorwaarde.

De drempel verschilt sterker dan je zou denken

Of Social Return op jouw opdracht van toepassing is, hangt in de eerste plaats af van het drempelbedrag van je opdrachtgever. Dat verschilt met een factor vier:

Werk je voor meerdere opdrachtgevers, dan is dit het eerste dat je per opdracht moet nakijken. Een opdracht van 80.000 euro valt in Rijnmond onder de regeling en in Utrecht niet.

Drie vormen, drie momenten van toetsing

Het maakt uit hóé de opdrachtgever Social Return heeft opgenomen, want dat bepaalt wanneer je erop wordt beoordeeld. PIANOo onderscheidt drie vormen.

Als minimumeis in de opdrachtspecificatie. Bijvoorbeeld een percentage van de loonsom, een percentage van de aanneemsom of een aantal arbeidsuren. PIANOo merkt op dat een percentage van de loonsom vaak passend is, omdat er dan een directe relatie is met de arbeidscomponent.

Als gunningscriterium. Social Return telt dan mee in de Beste Prijs-Kwaliteitsverhouding. Een opdrachtgever kan punten toekennen aan een hoger percentage of aan een plan van aanpak. Let op: je inschrijving moet voor de aanbestedende dienst volledig controleerbaar zijn, op grond van artikel 2.113 Aanbestedingswet 2012. Wat je hier belooft, beloof je al vóór gunning.

Als bijzondere uitvoeringsvoorwaarde. De manier van invullen ligt dan bij jou. Het verschil zit in het moment: uitvoeringsvoorwaarden worden pas tijdens de uitvoering gecontroleerd, niet bij je inschrijving.

Proportionaliteit is een echte grens

De toepassing van Social Return moet voldoen aan de beginselen non-discriminatie, objectiviteit, transparantie en proportionaliteit. Dat is geen formaliteit.

PIANOo noemt het voorbeeld van een kleine opdracht met een geraamde waarde van 50.000 euro en een lage loonsom, waarbij een Social Return-eis disproportioneel kan zijn, met verwijzing naar advies 290 van de Commissie van Aanbestedingsexperts.

Meerdere opdrachtgevers hebben die ruimte ook zelf ingebouwd. Den Haag kan het percentage verlagen tot ten minste 2 procent wanneer de opdracht arbeidsextensief is of veel specialistische arbeid vereist, en kan in bijzondere gevallen verder afwijken. Utrecht kan een lager percentage hanteren wanneer 5 procent disproportioneel uitpakt.

Vind je de eis onredelijk zwaar voor het type werk, dan is dat dus een gesprek dat je kunt voeren, en bij voorkeur vóór inschrijving.

Wat een opdrachtgever niet mag eisen

Uit diezelfde beginselen volgt een grens die in de praktijk regelmatig wordt overschreden. Een gemeente kan volgens PIANOo niet voorschrijven dat je kwetsbare mensen uit diezelfde gemeente in dienst neemt, en ook niet dat je die groep via de gemeente moet inhuren.

En de belangrijkste inhoudelijke grens: het werk dat mensen uit de doelgroep doen, moet in directe relatie staan tot het voorwerp van de opdracht. Dat is een wettelijke vereiste, en hij blijft ook gelden bij methodes als de bouwblokkenmethode.

Wat je concreet moet nakijken

1. Staat Social Return in de aanbestedingsstukken, en in welke vorm?
2. Welk percentage geldt, en waarover wordt het gerekend: de aanneemsom of de loonsom?
3. Welk drempelbedrag hanteert deze opdrachtgever, en haalt jouw opdracht dat?
4. Wanneer wordt getoetst: bij inschrijving of tijdens de uitvoering?
5. Welke invulvormen accepteert deze opdrachtgever, en tegen welke waarde?

De regels van jouw eigen opdrachtgever staan bij ons per gemeente en per aanbestedende dienst uitgezocht, met de bron en de datum van onze laatste controle erbij.