Social return en sociaal inkopen bij koffie en koffieautomaten
Koffie valt bij de Rijksoverheid niet onder catering maar onder de aparte productgroep Automaten, die zowel de automaat als de koffie, thee en cacao omvat. Voor die productgroep liggen social return-criteria klaar met een norm van 5 procent. Omdat een koffievoorziening deels een levering is, hangt het van je opdrachtgever af of er überhaupt een verplichting op zit.
Op deze pagina (5)
In het kort
- De Rijksoverheid scheidt koffie van catering: de automaat, de koffie, de thee, de cacao en het onderhoud vormen samen de productgroep Automaten.
- Automaten is een van de 44 productgroepen met een social return-onderwerp, met dezelfde vier criteria als de rest.
- De productgroep is uitdrukkelijk een mengvorm van levering en dienst, en dat bepaalt of de verplichting van je opdrachtgever erop van toepassing is.
- Geen enkele van de 74 geldende alleenrechtverordeningen belegt de koffievoorziening bij een werkbedrijf.
- De sociale kant van deze categorie zit in het bevullen en onderhouden van de automaten, niet in het product.
Koffie is geen catering
Wie zoekt naar sociaal inkopen van koffie, komt bijna altijd bij catering uit. De Rijksoverheid maakt die knip anders, en het is een knip die je moet kennen voordat je een uitvraag schrijft.
De productgroep Automaten omvat de automaat zelf, het leveren ervan, het onderhoud, en de ingrediënten die erin gaan: koffie, thee, cacao en de bekers. De productgroep Catering sluit automaten juist uit, tenzij de inhoud ervan onderdeel is van het cateringcontract. Criteria voor soep, melk, suiker, frisdrank en snacks staan wel weer bij Catering.
Het gevolg: als jouw koffievoorziening los in de markt staat, hoort zij bij Automaten. Zit zij in het cateringcontract, dan lopen ze samen.
De categorie die zichzelf niet kan kiezen
De afbakening zegt iets dat verderop belangrijk wordt: "Bij deze productgroep gaat het zowel om een levering als een dienst of een combinatie van deze twee."
Dat is precies de reden dat deze categorie vaak buiten Social Return valt. Een groot deel van de opdrachtgevers past de verplichting alleen toe op werken en diensten. Den Haag bijvoorbeeld: social return geldt daar "bij aanbestedingen die betrekking hebben op werken en diensten met een geraamde opdrachtwaarde hoger dan het drempelbedrag". Waar leveringen wél meetellen, ligt er nog een drempel overheen, en die is bij de opdrachtgevers in ons register 50.000 euro of hoger.
Voor een koffiecontract betekent dat twee vragen, in deze volgorde: telt mijn opdrachtgever leveringen mee, en zo ja, haalt dit contract zijn drempel?
Wat er klaarligt als het antwoord ja is
Automaten is een van de 44 productgroepen in de MVI-criteriatool met een onderwerp Social Return. Er staan vier criteria klaar: een eis van 5 procent op de loonsom, aanneemsom of het aantal in te zetten uren, een gunningscriterium dat een hoger percentage hoger waardeert, een contractbepaling over periodieke rapportage, en een suggestie om maatwerk te onderzoeken.
Die vier zijn woordelijk gelijk aan die van de andere 43 productgroepen. De Rijksoverheid maakt dus geen apart koffiecriterium; wat de categorie onderscheidt, zit in de afbakening en in de praktijk.
De suggestie verwijst naar Maatwerk voor Mensen, de rijkswerkwijze voor social return. Die "biedt ruimte voor een vormvrijere invulling en de mogelijkheid voor maatwerk", met een streefpercentage van 5 procent van de totale waarde van opdrachten binnen de categorie, markt of sector. Voor een categorie waarin één contract de drempel vaak niet haalt, is dat een relevante andere schaal: niet per opdracht rekenen, maar over de categorie heen.
Waar het werk zit
Het branden en verpakken van koffie gebeurt zelden in Nederland en zelden met de doelgroep. Wat wél in Nederland gebeurt en arbeidsintensief is, is het bevullen, schoonhouden en onderhouden van de automaten. Dat staat ook zo in de afbakening: het leveren van de automaat, het leveren van de ingrediënten en het onderhoud aan de automaat horen erbij.
Dat is de plek waar een social return-eis in deze categorie kan landen. Een leverancier die vraagt "waar moet ik die 5 procent dan halen", kan hier beginnen.
Wij vonden geen gemeente die de koffievoorziening via een alleenrecht bij haar werkbedrijf heeft belegd. Van de 74 geldende verordeningen met "alleenrecht" in de titel gaat er geen enkele over koffie of drankenvoorziening, terwijl schoonmaak, groenonderhoud, catering, postbezorging en repro er wel in staan.
Voor de opdrachtnemer
Krijg je een koffiecontract met een social return-eis, kijk dan eerst hoe de eis is uitgedrukt. Vijf procent van de aanneemsom is bij een leveringszwaar contract iets heel anders dan 5 procent van de loonsom, omdat het grootste deel van de contractwaarde in het product zit en niet in arbeid. Bij welke opdrachtgevers welke grondslag geldt, staat op de pagina van die opdrachtgever in het register.
Veelgestelde vragen
Valt koffie onder catering of onder automaten?
Welke criteria heeft de Rijksoverheid voor deze categorie?
Waar zit in deze categorie het werk voor de doelgroep?
Heeft een gemeente ooit de koffievoorziening bij het werkbedrijf belegd?
Bronnen
Elke feitelijke claim op deze pagina steunt op een van deze bronnen. Staat er iets niet bij, dan hebben wij het niet kunnen bevestigen en staat het er niet. Zo controleren wij een bron, en klopt er iets niet, geef het door.
- MVI-criteriatool, afbakening van de productgroep AutomatenRijksoverheid, MVI-criteriatool · geraadpleegd op De productgroep Automaten omvat (verkoop)automaten, zowel met als zonder betaalfunctie, voor voedingswaren zoals: warme dranken; gekoelde dranken/bronwater; snacks/snoep. Binnen deze productgroep vallen: de automaat; het leveren van de automaat; een selectie van ingrediënten en aanverwanten, zoals: koffie, thee, cacao; drinksystemen (bekers). het leveren van de ingrediënten en aanverwanten; het onderhoud aan de automaat. Bij deze productgroep gaat het zowel om een levering als een dienst of een combinatie van deze twee.
- MVI-criteriatool, productgroep Automaten, criterium 012.014Rijksoverheid, MVI-criteriatool · · geraadpleegd op De opdrachtnemer hanteert voor de uitvoering van de opdracht een norm van 5% social return op de [x]. De opdrachtnemer dient [x] na contractsluiting een plan van aanpak in waarin wordt beschreven op welke manier invulling wordt gegeven aan deze eis.
- MVI-criteriatool, productgroep Automaten, criterium 012.016Rijksoverheid, MVI-criteriatool · · geraadpleegd op Maatwerk voor Mensen is de werkwijze social return voor de Rijksoverheid. De werkwijze biedt ruimte voor een vormvrijere invulling en de mogelijkheid voor maatwerk. Het streefpercentage is 5% van de totale waarde van opdrachten binnen de categorie/markt/sector.
- Beleidsregels social return Den Haag 2024Gemeente Den Haag, via lokaleregelgeving.overheid.nl · · geraadpleegd op Bij aanbestedingen die betrekking hebben op werken en diensten met een geraamde opdrachtwaarde hoger dan het drempelbedrag past de gemeente Den Haag social return toe.