Wat is SROI?

Twee betekenissen achter dezelfde vier letters

SROI is de afkorting van Social Return on Investment. Dat de term twee dingen kan betekenen, is geen taalkundige spitsvondigheid maar een praktisch probleem: wie zoekt op SROI komt uit bij inkoopvoorwaarden én bij impactrapportages, en die twee hebben inhoudelijk weinig met elkaar te maken.

In Nederlandse aanbestedingen is SROI een voorwaarde bij een opdracht. Een opdrachtgever bepaalt dat je een deel van de opdrachtwaarde besteedt aan werk of ontwikkeling voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Kom je de term tegen in een aanbestedingsleidraad, een bestek of een contract, dan gaat het hierover.

Internationaal is SROI een meetmethode. Social Value International, de organisatie achter de methode, beschrijft in haar gids hoe verandering wordt gemeten en in geld wordt uitgedrukt: "This enables a ratio of benefits to costs to be calculated. For example, a ratio of 3:1 indicates that an investment of $1 delivers $3 of social value." Diezelfde gids voegt er een waarschuwing aan toe die vaak wordt vergeten: "SROI is about value, rather than money."

Die tweede betekenis kom je in Nederland vooral tegen bij subsidieaanvragen, effectstudies en maatschappelijke businesscases. Niet in een aanbesteding.

Hoe je ziet welke betekenis geldt

Kijk waar je de term tegenkomt. Staat SROI in een aanbestedingsdocument, een offerteaanvraag, een gunningsbrief of een contract, dan is het de voorwaarde. Staat er een percentage bij, een drempelbedrag of een verwijzing naar bouwblokken, dan weet je het zeker.

Staat SROI in een onderzoeksrapport of een subsidieverantwoording, met een verhouding als 3:1 of een berekende maatschappelijke opbrengst, dan gaat het om de meetmethode.

Nederlandse opdrachtgevers gebruiken de termen bovendien door elkaar. In het beleid dat wij lezen staan SROI, Social Return en SR vaak in hetzelfde document, voor precies hetzelfde. De gemeente Zoetermeer heeft een "projectleider SROI", de gemeente Breda een "Social Return Loket". Zoek dus niet naar het verschil tussen die woorden; dat is er niet.

Wat SROI je concreet kost

Hier begint het echte werk, want de voorwaarde is nergens landelijk vastgelegd. PIANOo, het expertisecentrum aanbesteden van het ministerie van Economische Zaken, stelt dat de inzet van Social Return geen Europeesrechtelijke verplichting is voor aanbestedende diensten. Elke opdrachtgever kiest dus zelf of hij de voorwaarde stelt, en hoe zwaar.

Uit het beleid dat wij per opdrachtgever uitzoeken, komt deze spreiding naar voren:

• Vijf procent van de opdrachtwaarde is de meest voorkomende norm. De arbeidsmarktregio Zuid-Limburg legt bijvoorbeeld vast dat 5 procent van de opdrachtwaarde moet worden omgezet in werkgelegenheid voor de doelgroep.
• Twee tot vijf procent, afhankelijk van de arbeidsintensiteit. In Zuidoost-Brabant geldt 5 procent bij een loonsom van minstens 30 procent van de opdrachtwaarde en 2 procent daaronder.
• Een percentage van de loonsom in plaats van de opdrachtsom. De gemeente Westland vraagt 3 procent van de aanneemsom bij diensten en 5 procent van de loonsom bij werken. Dat scheelt op hetzelfde project een factor.
• Een bandbreedte. De gemeente Zoetermeer stelt het percentage per opdracht vast tussen 1 en 10 procent van de aanneemsom.

Het drempelbedrag verschilt net zo hard. In de arbeidsmarktregio Rijnmond geldt Social Return vanaf 50.000 euro, in Zuidoost-Brabant vanaf 125.000 euro, en de gemeente Breda hanteert 150.000 euro voor leveringen en diensten maar pas 1.000.000 euro voor werken. Een werk van een half miljoen valt in Breda dus buiten de standaardverplichting en in Rijnmond er ruim binnen.

Wat voor jou geldt, staat in je eigen aanbestedingsstukken. Die gaan boven elke vuistregel, ook boven deze pagina.

Wat je met SROI moet doen

De verplichting is een bedrag, maar je vult hem in met mensen en trajecten. De meeste opdrachtgevers rekenen dat om met de bouwblokkenmethode: elke vorm van inzet krijgt een vaste waarde, en je stapelt tot je aan het gevraagde bedrag komt. Ook die waarden verschillen: een kandidaat uit de Banenafspraak is in Haaglanden 50.000 euro waard en in de arbeidsmarktregio Helmond-De Peel 35.000 euro.

Andere opdrachtgevers rekenen niet met vaste waarden maar met werkelijke inzet. Zuid-Limburg schrijft voor dat je 5 procent van de opdrachtwaarde daadwerkelijk omzet in werkgelegenheid, zonder tabel met fictieve bedragen.