Social Return bij de twaalf provincies

Wat wij hebben afgezocht

De landelijke regelgevingsbank kent een filter op organisatietype. Wij hebben daarmee alle geldende regelgeving van organisatietype Provincie doorzocht op de term social return, alle 409 treffers, en per provincie bekeken wat er staat.

Alle twaalf provincies hebben minstens één geldende regeling waarin social return voorkomt. Bij de meeste is dat incidenteel: een subsidieregeling voor monumenten, een sportnota, een omgevingsverordening. Wat telt is het inkoop- of aanbestedingsbeleid, en dat publiceren er zeven.

De stand per provincie

Drie percentages, drie systemen

Wat opvalt aan de drie provincies die wél een getal noemen: zij doen het geen van drieën hetzelfde.

Gelderland zet één percentage neer voor alles vanaf een ton, en varieert alleen de grondslag: bij werken de loonsom, bij leveringen en diensten de opdrachtwaarde. Dat is de eenvoudigste regel van de drie en tegelijk de scherpste, want de grondslag bepaalt het bedrag sterker dan het percentage.

Groningen varieert juist het percentage én de drempel, op basis van de arbeidsintensiteit. Een arbeidsintensief werk valt eronder vanaf 250.000 euro tegen 5 procent, een kapitaalintensief werk pas vanaf een miljoen tegen 2 procent. Bij leveringen blijft er alleen een inspanningsverplichting over.

Noord-Holland legt niets vast maar geeft een bandbreedte: 1 tot 7 procent, met 5 procent als streefwaarde, per aanbesteding bepaald. Het beleid meldt daarbij dat sinds 2016 met 51 contractpartners uitvoeringsafspraken zijn gemaakt.

Wat dat betekent voor een aannemer die in meerdere provincies werkt: er is geen provinciale norm. Zie Social Return in de bouw voor waarom de grondslagkeuze zwaarder weegt dan het percentage.

Flevoland heeft wel een percentage, maar zegt het niet

Dit is het opvallendste dat deze ronde opleverde. Het inkoopbeleid van Flevoland uit 2023 zegt: "Bij het toepassen van social return hanteren we vaste, organisatie brede afspraken over het te vragen percentage social return bij inkopen en aanbestedingen. Daarbij geldt het principe van comply or explain."

Er is dus een vast percentage, het geldt provinciebreed, en er is zelfs een uitlegplicht als je ervan afwijkt. Alleen het getal staat er niet. Het beleid verwijst naar een motie van provinciale staten uit november 2022 die social return tot vast onderdeel van het inkoopbeleid maakte. Voor een inschrijver betekent dat: je kunt je hierop niet voorbereiden, je moet het uit de aanbestedingsstukken halen.

Geen beleid in de bank is niet hetzelfde als geen beleid

Vijf provincies publiceren in de regelgevingsbank geen inkoopbeleid waarin social return voorkomt. Dat betekent niet dat zij niets doen, en Overijssel is daarvan het bewijs: die provincie is medeondertekenaar van het Convenant Uniformering Social Return Oost-Nederland, waardoor haar bouwblokwaarden gewoon bekend zijn. Zie het bouwblokkenmodel Oost-Nederland.

Dat is meteen de belangrijkste beperking van dit onderzoek. Een provincie kan haar inkoopbeleid op haar eigen website publiceren in plaats van in de landelijke bank, en dan vind je het hier niet terug. Wat wij wél kunnen zeggen is dit: zeven van de twaalf leggen het vast in de bank, en drie van de twaalf maken daarin hun percentage openbaar.

Wat dit zegt over de vindbaarheid

Voor de arbeidsmarktregio's konden wij tien complete beleidskaders naast elkaar leggen, met percentages, drempels en bouwblokwaarden. Zie Social Return per arbeidsmarktregio. Bij de provincies lukt dat bij drie van de twaalf.

Dat verschil is geen toeval. Gemeenten hebben Social Return als uitvoeringsinstrument van de Participatiewet, waarvoor zij zelf verantwoordelijk zijn, en zij leggen het vast in beleidsregels. Provincies passen het toe als onderdeel van hun inkoopbeleid, en daar is het één alinea tussen de duurzaamheidsthema's. Wie voor een provincie werkt, haalt zijn informatie dus uit de aanbestedingsstukken en niet uit het beleid.